વનસ્પતિઓ પાણીનું શોષણ કેવી રીતે કરે છે?

(N/A) $\Rightarrow$ શોષણમાં મૂળનું મહત્વ: વનસ્પતિમાં જતું મોટાભાગનું પાણી મૂળ દ્વારા શોષાય છે. પાણી અને ખનિજોના શોષણની જવાબદારી ખાસ કરીને મૂળરોમ (root hairs) ની છે.
$\Rightarrow$ મૂળરોમ મૂળના અગ્રભાગે હાજર હોય છે. મૂળરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના પાતળી દીવાલવાળા પાતળા પ્રવર્ધો છે જે શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ મોટા પ્રમાણમાં વધારે છે.
$\Rightarrow$ પાણી અને ખનિજ દ્રાવ્યો મૂળરોમ દ્વારા માત્ર પ્રસરણ (diffusion) ની પ્રક્રિયા દ્વારા શોષાય છે.
$\Rightarrow$ એકવાર મૂળરોમ દ્વારા પાણી શોષાઈ જાય,પછી તે બે અલગ માર્ગો દ્વારા મૂળના ઊંડા સ્તરોમાં જઈ શકે છે:
$(1)$ અપદ્રવ્ય (Apoplast) માર્ગ
$(2)$ સંદ્રવ્ય (Symplast) માર્ગ
$\Rightarrow$ અપદ્રવ્ય માર્ગ: અપદ્રવ્ય એ પાસપાસેની કોષદીવાલોની એવી પ્રણાલી છે જે સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ હોય છે,સિવાય કે મૂળના અંતઃસ્તર (endodermis) માં આવેલી કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ પાસે.
$\Rightarrow$ પાણીનું અપદ્રવ્ય વહન માત્ર આંતરકોષીય અવકાશ અને કોષદીવાલો દ્વારા થાય છે. તેમાં કોષરસપટલને ઓળંગવાનો સમાવેશ થતો નથી અને તે ઢાળ પર આધારિત છે. તે પાણીના વહનમાં કોઈ અવરોધ પૂરો પાડતું નથી અને પાણીનું વહન પાણીના આસંજક (adhesive) અને સસંજક (cohesive) ગુણધર્મોને કારણે સામૂહિક પ્રવાહ (mass flow) દ્વારા થાય છે.
$\Rightarrow$ સંદ્રવ્ય માર્ગ: સંદ્રવ્ય પ્રણાલી એ આંતરજોડાણ ધરાવતા જીવરસ (protoplasts) ની પ્રણાલી છે. પાડોશી કોષો કોષરસના તંતુઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જે કોષરસતંતુ (plasmodesmata) માંથી પસાર થાય છે.
$\Rightarrow$ પાણીએ કોષરસપટલ દ્વારા કોષમાં પ્રવેશવું પડે છે,તેથી આ વહન પ્રમાણમાં ધીમું હોય છે અને તે પોટેન્શિયલ ઢાળની દિશામાં થાય છે. સંદ્રવ્ય વહનમાં કોષરસના પરિભ્રમણ (cytoplasmic streaming) દ્વારા મદદ મળી શકે છે.